Có một kiểu người rất quen thuộc. Mỗi tháng lãnh lương 15 triệu, 20 triệu, có khi 30 hay 50 triệu. Tháng nào cũng đi làm cho công ty, đều đặn, ổn định. Rồi một ngày, đùng một cái, họ rút toàn bộ tiền tiết kiệm của cả chục năm, hoặc đi vay một tỷ đồng, để mở kinh doanh.
Trước đó, họ chưa từng đầu tư một đồng nào vào bất cứ việc gì.
Hình ảnh chính xác nhất cho chuyện này: một người chưa biết bò, chưa biết đi xe đạp, mà bước thẳng lên buồng lái tàu hoả. Không phải tàu hoả xấu. Vấn đề là chưa có bất kỳ bước nào ở giữa.
Bài này nói về những bước ở giữa đó. Chúng nhỏ hơn bạn nghĩ rất nhiều, và chính chúng quyết định bạn có sống sót được với một tỷ hay không.
Tại sao nhảy thẳng lên một tỷ lại nguy hiểm
Đầu tư không chỉ là bỏ tiền. Đầu tư là một kỹ năng, và như mọi kỹ năng, nó cần luyện.
Khi bạn đầu tư lần đầu, bạn học những thứ mà không sách nào dạy được: cảm giác khi tiền đã ra khỏi tay mà kết quả chưa về, cách tự đánh giá một phi vụ có đáng không, cách chịu đựng khi phi vụ thất bại, và cách tính lại vốn khi nó thành công. Người chưa từng bỏ 7 triệu ra để mất thì không có cách nào biết mình sẽ phản ứng thế nào khi bỏ một tỷ.
Nhảy thẳng lên một tỷ nghĩa là bạn học tất cả những bài đó cùng một lúc, bằng số tiền lớn nhất đời mình, dưới áp lực lớn nhất đời mình. Sai một lần là mất cả chục năm tích luỹ.
Cách khác đơn giản hơn nhiều: tập với số nhỏ trước.
Phi vụ đầu tiên: 40 triệu và một tháng
Tác giả bài này nhớ rất rõ phi vụ đầu tư đầu tiên của mình. Năm 2020, cầm 40 triệu đi học bằng CELTA, chứng chỉ dạy tiếng Anh của Cambridge.
Thời điểm đó, với một người mới ra trường, 40 triệu là con số rất lớn. Đã có đi gia sư, đi dạy nhỏ lẻ, nhưng 40 triệu vẫn bằng mấy tháng thu nhập. Và đó chưa phải toàn bộ cái giá. Khoá học đòi thêm một loại vốn nữa: một tháng trời, 9 giờ sáng đến 5 giờ chiều, cộng bài tập về nhà mỗi tối. Tiền và thời gian, cả hai cùng bỏ ra một lúc.
Kết quả thì sao? Tháng sau, một trung tâm lớn ở Việt Nam nhận vào dạy với mức lương 15 triệu. Bạn bè cùng ra trường thời điểm đó nhận 8-9 triệu, 10 triệu đã là cao.
Hãy tính lại:
| Khoản | Con số |
|---|---|
| Vốn tiền | 40 triệu |
| Vốn thời gian | 1 tháng toàn thời gian, cộng bài tập |
| Thu nhập sau khoá | 15 triệu / tháng |
| Mặt bằng chung bạn bè | 8-10 triệu / tháng |
| Thời gian hoàn vốn | Khoảng 3 tháng |
Ba tháng hoàn vốn. Từ tháng thứ tư trở đi, phần chênh lệch 5-7 triệu mỗi tháng so với mặt bằng chung là lợi nhuận thuần, và nó kéo dài suốt những năm sau đó.
Phi vụ này không có gì phi thường. Không cần vay. Không cần mặt bằng. Không cần thuê ai. Nhưng nó dạy đủ mọi bài học của đầu tư: đánh giá cơ hội, chấp nhận rủi ro, bỏ vốn, chờ đợi, và tính lại kết quả.
Bắt đầu từ 7 triệu
Bạn không cần đợi có 40 triệu. Đôi khi chỉ cần 200 bảng, khoảng 7 triệu đồng, để bắt đầu.
Bỏ 7 triệu vào kiến thức của chính mình là phi vụ dễ bắt đầu nhất và khó lỗ nhất. Một khoá học ngắn. Một chứng chỉ trong ngành. Một công cụ bạn học cách dùng thành thạo. Vốn nhỏ, rủi ro nhỏ, nhưng bài học về đầu tư thì y hệt bài học của một tỷ.
Vài nguyên tắc để tập:
- Chọn thứ có thể đo được. Học xong, thu nhập hoặc năng suất của bạn thay đổi bao nhiêu? Nếu không trả lời được, đó là chi tiêu, không phải đầu tư.
- Tự đặt hạn hoàn vốn. Ba tháng, sáu tháng, một năm. Có con số thì mới biết phi vụ thành hay bại.
- Chấp nhận có phi vụ thất bại. Đó là học phí của kỹ năng đầu tư, và học phí 7 triệu rẻ hơn học phí một tỷ rất nhiều.
- Tăng dần. 7 triệu, rồi 40 triệu, rồi con số lớn hơn. Mỗi bậc là một lần luyện.
Đầu tư thời gian: bỏ 4 tiếng để tiết kiệm mãi mãi
Đầu tư không nhất thiết là tiền. Hình thức đầu tư rẻ nhất, và ai đi làm cũng có thể bắt đầu ngay ngày mai, là đầu tư thời gian.
Hãy hình dung một việc ở công ty bạn làm thường xuyên, mỗi lần mất một tiếng. Một ngày nọ, bạn quyết định bỏ ra 4 tiếng để nghiên cứu xem có cách nào làm việc đó tốt hơn không.
Rủi ro là gì? Nếu 4 tiếng đó không ra kết quả, việc vẫn chưa xong. Bạn phải bỏ thêm một tiếng để làm như cũ, và mất trắng 4 tiếng kia.
Phần thưởng là gì? Nếu thành công, từ đó trở đi, việc một tiếng chỉ còn nửa tiếng. Mãi mãi. Làm 8 lần là hoà vốn. Từ lần thứ 9 trở đi, mỗi lần là nửa tiếng lãi.
Đây chính là bản chất của đầu tư: chấp nhận mất một khoản có giới hạn để đổi lấy phần thưởng không có giới hạn. Người quen đầu tư 4 tiếng ở công ty sẽ quen với cảm giác đó. Đến khi cầm một tỷ, họ không còn xa lạ với việc bỏ vốn, chờ đợi, và chấp nhận có thể mất.
Thang bậc trước khi tới một tỷ
Ghép lại, đây là một lộ trình mà bất kỳ người đi làm nào cũng có thể theo:
- Đầu tư thời gian. Bỏ 4 tiếng để nghiên cứu cách làm tốt hơn một việc 1 tiếng. Không tốn tiền, học được cảm giác rủi ro.
- Đầu tư 7 triệu vào kiến thức. Một khoá, một chứng chỉ, một kỹ năng đo được.
- Đầu tư vài chục triệu vào một bước ngoặt. Như phi vụ 40 triệu CELTA: đủ lớn để thấy đau, đủ nhỏ để không chết.
- Đầu tư vào một thứ nhỏ ngoài bản thân. Một dự án phụ, một sản phẩm nhỏ, một dịch vụ bán thử cho vài khách đầu tiên.
- Lúc đó mới bàn tới một tỷ. Khi bạn đã có ít nhất vài phi vụ thành công và vài phi vụ thất bại phía sau.
Mỗi bậc dạy bạn một điều mà bậc trước chưa dạy. Bỏ qua bậc là bỏ qua bài học, và bài học đó sẽ quay lại đòi bạn với giá đắt hơn.
Câu hỏi để tự kiểm
Trước khi bạn bỏ số tiền lớn nhất đời mình vào một việc kinh doanh, hãy hỏi: phi vụ đầu tư gần nhất của bạn là gì, vốn bao nhiêu, và bạn đã hoàn vốn sau bao lâu?
Nếu bạn không có câu trả lời, hãy bắt đầu từ 4 tiếng và 7 triệu trước. Một tỷ vẫn còn đó, và nó sẽ an toàn hơn nhiều khi bạn đã biết bò.
Muốn bàn về bước đầu tư nhỏ tiếp theo cho công việc hoặc doanh nghiệp của mình? Trò chuyện cùng chúng tôi - buổi trao đổi đầu tiên hoàn toàn miễn phí.