Câu hỏi mà chủ doanh nghiệp hay hỏi về AI thường là "nó sẽ thay thế vị trí nào". Đó là câu hỏi sai, hoặc ít nhất là câu hỏi đến quá sớm.
Điều đang thật sự diễn ra tinh tế hơn: khả năng thực thi trở nên rất rẻ, nên thứ khan hiếm không còn là người biết làm, mà là người chịu trách nhiệm về kết quả.
Việc bạn tuyển người để làm gì đã đổi
Trước đây, bạn tuyển người vì họ biết làm một việc mà bạn không làm được: dựng website, viết bài, làm bảng lương, thiết kế tờ rơi. Kỹ năng chính là thứ bạn mua.
Giờ thì phần lớn những việc đó, một người thạo công cụ có thể làm được ở mức chấp nhận được. Cái bạn thiếu không còn là đôi tay, mà là một người nói: việc này là của tôi, kết quả ra sao tôi chịu.
Sự khác biệt nghe thì nhỏ nhưng rất lớn trong thực tế. Một người "biết làm" giao lại bản nháp và chờ bạn duyệt. Một người "chịu trách nhiệm" theo dõi kết quả, thấy không ổn thì tự sửa, và báo cho bạn khi hướng đi cần đổi. Chỉ người thứ hai mới thật sự giảm tải cho bạn.
Khối lượng công việc đã đổi thang đo
Lấy marketing làm ví dụ cụ thể. Trước đây, một hai bài mỗi tuần là chấp nhận được.
Với cách các nền tảng vận hành hiện nay, khối lượng cần thiết phải tính bằng hàng chục, thậm chí hàng trăm nội dung. Một hai bài một tuần thì gần như không bao giờ tạo được kết quả gì.
Không ai làm nổi khối lượng đó bằng tay. Nhưng một người biết dùng công cụ đúng cách thì làm được - và khi đó, việc của người đó không còn là "viết bài" mà là quyết định đăng gì, cho ai, và đánh giá cái gì đang chạy tốt. Tức là chuyển từ thực thi sang phán đoán.
Ai thật sự gặp rủi ro
Trực giác thông thường bảo rằng người ít kỹ năng sẽ bị ảnh hưởng trước. Quan sát thực tế cho thấy điều ngược lại đáng lo hơn.
Người gặp rủi ro nhất thường là người đang rất giỏi nghề và tin rằng vì thế mình không cần thay đổi. Kiểu phản ứng này rất khó nhận ra vì nó lịch sự ở bề mặt: gật đầu khi bạn nói về công cụ mới, đồng ý sẽ thử, rồi không thử. Bên trong vẫn là một niềm tin không lay chuyển rằng máy làm sao bằng người.
Trong ngắn hạn họ vẫn ổn - công việc vẫn chạy, khách vẫn hài lòng. Rủi ro chỉ hiện ra vào ngày họ phải rời chỗ hiện tại vì một lý do ngoài ý muốn, và phát hiện thị trường bên ngoài đã đo lường năng lực bằng một thước khác.
Cần nói rõ về thời gian: chuyện này không diễn ra trong một tháng. Nó tính bằng năm. Dùng AI hôm nay không có nghĩa mai được thăng chức. Nhưng khoảng cách tích luỹ theo năm là khoảng cách rất khó rút ngắn về sau.
Điều này nghĩa là gì với doanh nghiệp của bạn
Khi tuyển người: hỏi ít hơn về việc họ biết dùng phần mềm nào, hỏi nhiều hơn về một việc họ từng nhận trách nhiệm từ đầu đến cuối, và điều gì đã xảy ra khi nó không như dự tính.
Khi phân việc: giao kết quả, đừng giao thao tác. "Giữ cho lịch nội dung tháng này chạy đều và báo lại cái gì hiệu quả" khác hẳn "viết cho tôi tám bài".
Với chính bạn: một đội nhỏ biết dùng công cụ tốt giờ làm được khối lượng mà trước đây cần cả một phòng ban. Điều đó có nghĩa quy mô không còn là lợi thế mặc định của đối thủ lớn hơn bạn.
Và một cách nghĩ khác về cạnh tranh
Câu hỏi cuối cùng, đáng để bạn ngồi lại với nó: bạn đang cạnh tranh với tất cả mọi người, hay tất cả mọi người là khách hàng tiềm năng của bạn?
Khi năng lực thực thi trở nên rẻ, rất nhiều người sẽ tự làm được những việc trước đây phải thuê. Nhưng cũng chính vì thế, số người cần một ai đó đứng ra chịu trách nhiệm về kết quả lại tăng lên.
Đó là chỗ còn giá trị. Và nó không nằm ở kỹ năng.
Bạn muốn nhìn lại cách doanh nghiệp mình phân việc và tuyển người trong bối cảnh này? Trò chuyện cùng chúng tôi - buổi trao đổi đầu tiên hoàn toàn miễn phí.