Hãy hình dung bạn vừa tuyển một nhân viên mới đi du học về. Kiến thức cực rộng, hỏi gì cũng trả lời được, thuật ngữ nào cũng thông. Nhưng người đó chưa từng vận hành doanh nghiệp của bạn, chưa từng gặp khách hàng của bạn, và chưa từng chịu hậu quả của một quyết định sai.
Đó chính xác là AI. Và cách bạn dùng nó nên giống hệt cách bạn dùng một nhân viên như vậy.
Nó trả lời đúng, nhưng chưa chắc đúng với bạn
Thử một ví dụ ngoài ngành: bạn hỏi nên mua xe máy nào. Câu trả lời đến ngay lập tức, kèm thông số, kèm lý do, nghe rất thuyết phục.
Nhưng nó chưa hỏi bạn câu nào cả. Bạn cao bao nhiêu. Bạn chạy đường trường hay đường phố. Bạn thích dáng ngồi thẳng hay chồm về trước. Ngân sách thật của bạn là bao nhiêu.
Thông tin về chiếc xe đó gần như chắc chắn chính xác. Còn việc chiếc xe đó có hợp với bạn hay không thì nó không biết, vì nó chưa từng hỏi.
Chuyện tương tự xảy ra mỗi ngày với các quyết định kinh doanh. Hỏi "tôi nên giảm giá món nào để hút khách", nó trả lời ngay, nghe rất hợp lý. Nhưng nó không biết món đó là món lãi nhất của bạn. Nó không biết bếp bạn chỉ có hai người vào tối thứ Bảy. Nó không biết khách quen của bạn đến vì một lý do hoàn toàn khác.
Câu trả lời không sai. Nó chỉ là một câu trả lời, được đưa ra mà không hiểu hoàn cảnh của bạn.
Và đây là điểm nguy hiểm với người chủ: câu trả lời đó được viết rất trôi chảy, rất tự tin. Một nhân viên thiếu kinh nghiệm ít nhất còn ngập ngừng khi không chắc. AI thì không.
Tội của nó là biết quá nhiều
Nghịch lý nằm ở chỗ đó. Vì biết quá nhiều, AI luôn có sẵn một câu trả lời cho mọi câu hỏi - kể cả những câu mà một người có kinh nghiệm sẽ trả lời bằng "còn tuỳ, để tôi hỏi lại vài điều đã".
Một nhân viên giỏi và có kinh nghiệm sẽ hỏi ngược lại bạn trước khi trả lời. AI thì trả lời trước, và nếu bạn không hỏi tiếp, nó sẽ không bao giờ nói cho bạn biết những gì nó đã tự giả định.
Nó rất giàu thông tin. Nhưng khả năng phán đoán của nó thì chưa chắc chuẩn. Nó cung cấp thông tin cho bạn, chứ nó không quyết định thay bạn.
Ba câu hỏi buộc nó phải làm việc tử tế
Cách dùng đúng không phải là hỏi ít đi, mà là hỏi kỹ hơn - đúng như cách bạn chất vấn một nhân viên vừa đề xuất điều gì đó:
- "Có những phương án nào khác?" Nếu chỉ nhận được một cái tên, bạn đang nghe đề xuất chứ chưa thấy thị trường.
- "Lợi và hại của từng phương án là gì, trong hoàn cảnh của tôi?" Buộc nó phải nói ra những giả định nó đã tự đặt.
- "Chi phí sẽ thay đổi thế nào khi tôi lớn gấp mười lần?" Đây là câu hỏi mà những đề xuất "tiện, nhanh, dễ" thường trượt.
Giống như khi tuyển người: nếu người môi giới chỉ đưa đúng một ứng viên là bạn của họ, bạn sẽ hỏi ngay "ngoài thị trường còn ai nữa không?". Với AI cũng vậy.
Người quyết định vẫn là bạn
Đây là phần quan trọng nhất, và cũng là phần dễ bị bỏ qua nhất.
Nhân viên đề xuất. Người chủ quyết định. Không ai có thể nói "tại nhân viên bảo thế nên tôi làm thế" - đó là vô trách nhiệm. Với AI, quy tắc không khác một chút nào.
Có một cái giá phụ nữa ít người tính đến: nếu bạn để AI chọn hết mọi thứ và không bao giờ hỏi vì sao, bạn sẽ không bao giờ hiểu chính công việc kinh doanh của mình. Đến lúc có sự cố, hoặc đến lúc cần đổi hướng, bạn không còn cơ sở nào để quyết định.
Vậy nên tin nó ở đâu
Tin nó ở phần việc tay chân của trí óc: soạn bản nháp thư trả lời khách, tóm tắt một hợp đồng dài, dịch thực đơn, nghĩ ra hai mươi ý tưởng bài đăng, giải thích một thuật ngữ bạn chưa quen. Ở những việc này nó nhanh hơn và rộng hơn bất kỳ ai bạn tuyển được, và sai thì bạn nhìn ra ngay.
Đừng tin ngay ở phần quyết định: định giá, chọn hướng đi, quyết định đầu tư, chọn ai để tuyển. Không phải vì nó dốt, mà vì nó thiếu đúng một thứ mà bạn có - hai mươi năm sống trong chính công việc này, và cái giá phải trả nếu quyết định sai.
Điều cần đổi trong cách bạn ra quyết định
Cụ thể là ba thói quen:
Đưa AI vào sớm hơn, nhưng ở vai trò thấp hơn. Dùng nó để chuẩn bị cho quyết định - liệt kê phương án, nêu rủi ro, soạn câu hỏi cần hỏi - chứ không phải để đưa ra quyết định.
Luôn hỏi "còn cách nào khác". Câu trả lời đầu tiên của AI là câu trả lời phổ biến nhất, không phải câu đúng nhất với bạn.
Giữ nguyên tiêu chuẩn chứng minh. Nếu một nhân viên đề xuất đổi giá toàn bộ thực đơn, bạn sẽ hỏi dựa vào đâu. Hãy hỏi AI đúng câu đó, với đúng mức độ nghiêm khắc đó.
Bạn muốn bàn về việc đưa AI vào doanh nghiệp mình một cách có kiểm soát? Trò chuyện cùng chúng tôi - buổi trao đổi đầu tiên hoàn toàn miễn phí.